Aztecs + celery

Ορίστε ποιό βιβλίο διαβάζω αυτό τον καιρό και δεν βρίσκω χρόνο για να κοινωνικoποιηθώ:

Τα σέλινα είναι μεν προαιρετικό σνακ αλλά βοηθάνε στην κατανόηση των κινήτρων του Cortés για την καταστροφή του Tenochtitlan ;-)

Ανυπομονώ να φτάσω στο κεφάλαιο περί θρησκείας και ανθρωποθυσιών!

Ο ιδανικός ηγεμόνας του Μακιαβέλι

Σε συνέχεια του προηγούμενου ποστ, παρουσιάζουμε εν συντομία το βιβλίο από το οποίο πήραμε τη φράση για το παιχνίδι της Διεθνή Εβδομάδα Βιβλίου. Πρόκειται για ένα πολυδιαβασμένο βιβλίο που έχει επηρεάσει οσο λίγα τον κόσμο των ιδεολογιών και της πολιτικής εκπαίδευσης. Για χάρη του έχουν γραφτεί άπειρες μελέτες, βιβλία και άρθρα, και έχουν διοργανωθεί σεμινάρια, ημερίδες και συμπόσια. Το βρίσκουμε σε κάθε λίστα πανεπιστημιακής βιβλιογραφίας σχετικά με τη λογοτεχνία και την πολιτική σκέψη της Αναγέννησης ενω οι μελετητές ακόμη ερίζουν για το περιεχόμενο του κειμένου και τα νοήματα του συγγραφέα. Μιλάμε για το The Prince του Niccolò Machiavelli.

Ολίγα για το background της συγγραφής του βιβλίου: Φλωρεντία, 1512. Η οικογένεια των Μεδίκων, μετά από μία δεκατετραετή δημοκρατία στην πόλη (έχει προηγηθεί η ταραγμένη περίοδος του μοναχού Σαβοναρόλα), ξαναπαίρνουν την εξουσία στα χέρια τους με τη βοήθεια παπικών δυνάμεων. Ο Μακιαβέλι χάνει τη θέση του δεύτερου καγκελαρίου της φλωρεντινής δημοκρατίας που κατείχε από το 1498 και λίγο καιρό αργότερα φυλακίζεται ως ύποπτος συμμετοχής σε συνωμοσία ανατροπής των Μεδίκων. Τελικά αποφυλακίζεται και αποσύρεται σε ένα κτήμα έξω από τη Φλωρεντία όπου και γράφει το 1513 το έργο Ο Ηγεμόνας (Il Principe), το οποίο δημοσιεύτηκε μετά το θάνατό του το 1532.

Το χαμένο πορτραίτο της Isabella d' Este

Σε θησαυροφυλάκιο τράπεζας στην Ελβετία βρέθηκε πρόσφατα ένας πίνακας που αποδίδεται στον Leonardo da Vinci. Το έργο, ηλικίας ανω των 500 ετών το οποίο μέχρι πρότινος θεωρείτο χαμένο, ανήκε σε ιδιωτική συλλογή έργων τέχνης μίας οικογένειας Ιταλών και απεικονίζει τη γνωστή ευγενή της Αναγέννησης Isabella d' Este σε νεαρή ηλικία. 

Αριστερά: το προσχέδιο του Da Vinci για το πορτραίτο της Isabella / δεξιά: ο τελειωμένος πίνακας που βρέθηκε στην ελβετική τράπεζα.

Η Isabella (1474-1539) υπήρξε εξέχουσα φυσιογνωμία της ιταλικής πόλης Mantua, ιδιαίτερα μορφωμένη και με γνώσεις Αρχαίων Ελληνικών και Λατινικών. Είχε πολιτικό και διπλωματικό έργο και ήταν προστάτιδα των τεχνών, γνωρίζοντας προσωπικά πολλούς ουμανιστές και καλλιτέχνες της εποχής και διατηρώντας αλληλογραφία με αρκετούς. Παντρεμένη από τα δεκάξι της με το Francesco II Gonzaga, Δούκα της Mantua, ηγήθηκε της πόλης κατά τη διάρκεια της τριετούς αιχμαλωσίας του άντρα της στη Βενετία (1509-1512) και μετά το θάνατό του το 1519, συνδιοίκησε με τον ανήλικο γιο της Federico. Υπήρξε ιδιαίτερα αγαπητή στη Mantua και ήταν διάσημη για τις πολιτικές της ικανότητες μα και τη φινέτσα της, η φήμη της οποίας είχε ξεπεράσει την ιταλική επικράτεια επηρεάζοντας μέχρι και τη βασιλική αυλή της Γαλλίας!

Η Αθήνα της Κατοχής

12 Οκτωβρίου 1944: Ημερομηνία απελευθέρωσης της  Αθήνας  από τα  κατοχικά στρατεύματα. 69 χρόνια μετά, το Σάββατο 12 Οκτωβρίου 2013, η ομάδα Πόλις των atenistas σας προσκαλεί σε έναν περίπατο για να γνωρίσετε την Αθήνα την περίοδο της Κατοχής. Μαθαίνουμε για το τι συνέβαινε στην πόλη, μέσα από τις ιστορίες των ανθρώπων της. Πως ήταν η οδυνηρή καθημερινότητά τους; Πως αντιμετώπιζαν το λιμό και τις κακουχίες; Πως χρωμάτιζαν τα βάσανά τους;

Η έδρα των Γερμανικών Αρχών ασφαλείας, η μεγάλη διαδήλωση της Κατοχής, ο λιμός, τα καζίνο της εποχής, η μαύρη αγορά, τα κρατητήρια των αντιστασιακών είναι μερικά από όσα θα μας παρουσιάσει και εξιστορήσει ο Μενέλαος Χαραλαμπίδης, διδάκτορας ιστορίας του Παν/μίου Αθηνών, συγγραφέας του βιβλίου Η Εμπειρία της Κατοχής και της Αντίστασης στην Αθήνα (Εκδόσεις Αλεξάνδρεια, 2012), αναφέροντας άγνωστες πτυχές της εποχής που δεν έχουν αναφερθεί πρωτύτερα.

Οι Βοργίες

Η Ιστορία γράφει τα δυνατότερα σενάρια. Και είναι τρομακτική, ίσως περισσότερο από το καλύτερο σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Μέσα στις σελίδες της βρίσκουμε γεγονότα απίστευτης πανουργίας, εκδικητικότητας και ανηθικότητας που μας υπενθυμίζουν συνεχώς την ατελή φύση του ανθρώπου, ο οποίος είναι ικανός για το καλύτερο μα και το χειρότερο. Κυνηγά τα υψηλότερα ιδανικά αλλά υποκύπτει στα σκοτεινότερα πάθη...

Ανάμεσα στα άπειρα παραδείγματα διαφθοράς και δίψας για εξουσία που μας έχει χαρίσει η Ιστορία, ελάχιστα είναι εκείνα που μπορούν να συγκριθούν με τους Βοργίες, μία πλούσια οικογένεια ισπανικής καταγωγής που αναρριχήθηκε στην κορυφή της κοινωνίας της Ρώμης τα τέλη του 15ου αιώνα. Ως Πάπας Αλέξανδρος ΣΤ', ο πατήρ της οικογένειας Rodrigo Borgia υπήρξε η επιτομή της φιλαργυρίας, της λαγνείας και της ηθικής κατάπτωσης της εποχής. Ο μόνος που ίσως μπορούσε να τον κοντράρει ήταν ο ραδιούργος υιός του, Cesare Borgia...

Η ομορφότερη της Αναγέννησης

Η Simonetta Vespucci (c. 1453-1476), ιταλίδα ευγενής του 15ου αιώνα, είχε τη φήμη όχι μόνο της ομορφότερης γυναίκας της Φλωρεντίας αλλά ολόκληρης της Αναγέννησης. Μάλιστα, ορισμένοι ιστορικοί τέχνης πιστεύουν ότι η bella Simonetta πόζαρε αρκετές φορές για χάρη του Sandro Botticelli. Σε αυτό συνηγορεί και το γεγονός ότι ο ζωγράφος, ο οποίος κατά 99% ήταν φουλ ερωτευμένος μαζί της (δεν ξέρουμε αν υπήρξαν εραστές ή όχι), ζήτησε να ταφεί στα πόδια της στην εκκλησία των Αγίων Πάντων (Chiesa di Ognissanti), κάτι που πραγματοποιήθηκε το 1510.

Piero di Cosimo, Portrait of a woman, said to be of Simonetta Vespucci (c. 1490)

Η ωραία Simonetta πιθανότατα γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Γένοβα. Παντρεύτηκε σε ηλικία 16 ετών τον Marco Vespucci (μακρινό ξάδερφο του γνωστού εξερευνητή και χαρτογράφου Amerigo Vespucci από τον οποίο πήρε το όνομά της η ήπειρος Αμερική) και μετακόμισε μαζί του στη Φλωρεντία. Η σπάνια ομορφιά της νεαράς την έκανε αμέσως αγαπητή στην πόλη ενω ''ιδιαίτερο'' ενδιαφέρον προς αυτήν έδειξαν τα αδέρφια Lorenzo και Giuliano της γνωστής οικογένειας των Μεδίκων. Δεν είμαστε βέβαιοι αλλά μπορεί ο δεύτερος να την απαύτωσε κιόλας.

Παγκόσμια μέρα βιβλίου 2013

Με καθυστέρηση μίας ημέρας, ο Στύλος γιορτάζει την παγκόσμια ημέρα βιβλίου 2013 με ένα μικρό απόσπασμα από το Montaillou: Cathars and Catholics in a French Village, 1294-1324 (Penguin, 1978) του μεγάλου ιστορικού Emmanuel Le Roy Ladurie, ο οποίος σε αυτή τη μελέτη αναβίωσε την καθημερινότητα, τις παραδόσεις και τα ήθη των κατοίκων του μικρού χωριού Montaillou στη νότια Γαλλία σε μία ταραγμένη περίοδο, όταν η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία είχε εξαπολύσει κυνηγητό εναντίον των Καθαρών.

Άποψη του χωριού Montaillou, λίγα μόλις χιλιόμετρα από τα ισπανικά σύνορα

Το παρακάτω απόσπασμα αναφέρεται στα σεξουαλικά ήθη των κατοίκων του χωριού, δίνοντας έμφαση στις κατακτήσεις του αιρετικού παπά (!) του χωριού:

But as a seducer Bernard Clergue is a pallid figure compared with his brother Pierre. The priest of Montaillou was the womanizer par excellence of the Clergue family. Bernard was a romantic. Pierre was a swashbuckler (= εκείνος που φέρεται ηρωικά, ολίγον αλαζονικά και σώζει δεσποινίδες, βλέπε Ζορό). Cathar, spy and and rake - he was everywhere [...]. He scattered his desires among his flock as impartially as he gave his benediction, and in return won the favours of many of his female parishioners. He was helped by the general tolerance with which concubinage among ecclesiastics was regarded in the Pyrenees. At an altitude of 1,300 metres the rules of priestly celibacy ceased to apply. An energetic lover and incorrigible Don Juan, he presents the spectacle, rare in records of rural history, of the typical village seducer of ancient times. No question of this great carnivore restricting himself to one woman [...]. He took the opportunity of ogling (= κοιτάω σαν ξελιγωμένος, χαλβαδιάζω) the girls as they went along the village street. Hunting was his vocation. He adored his mother and burned his incestuous passions, sometimes carried into practice, for his sisters and sisters-in-law [...]. The Fournier Register tells us of some dozen authenticated mistresses of Pierre Clergue; but the list is certaily incomplete...

Βοήθειά μας, καλό σ/κ και καλά διαβάσματα!

When the levee breaks

Το τραγούδι ''When the levee breaks'' είναι μία μεγάλη μπλουζιά που γράφτηκε το 1929 από το ζευγάρι Kansas Joe McCoy και Memphis Minnie και αναφέρεται στα γεγονότα της πλημμύρας του Mississipi το 1927. Τότε, η μεγάλη πλημμύρα του ποταμού είχε προκαλέσει την καταστροφή πολλών σπιτιών και ολόκληρης της γεωργικής παραγωγής της περιοχής, αναγκάζοντας εκατομμύρια αφρο-αμερικανών να μεταναστεύσουν σε πόλεις όπως το Σικάγο προς αναζήτηση εργασίας.

Για να αποτρέψουν μία παρόμοια καταστροφή στο μέλλον, οι αρχές αποφάσισαν να φτιάξουν τεράστια συστήματα αναχωμάτων (levees), για τα οποία εργάζονταν υπό την απειλή όπλων χιλιάδες μαύροι που ζούσαν σε άθλιες συνθήκες. Αυτό αμέσως έγινε θέμα πολλών τραγουδιών μπλουζ που εξιστορούσαν τις δυσκολίες και τα βάσανα που αντιμετώπιζαν οι εργάτες, καθώς και τον πάντα υπαρκτό κίνδυνο να σπάσουν τα αναχώματα...

How to become Pope

Καλό μήνα!

Επίκαιρο εκκλησιαστικό νέο: σήμερα ξεκινά η μάχη για την εκλογή του νέου Πάπα στο Βατικανό, μετά την παραίτηση του Βενέδικτου ΙΣΤ' (ο οποίος ωστόσο θα διατηρήσει τον τιμητικό τίτλο ''Η Αγιότης του Βενέδικτος ΙΣΤ', επίτιμος Πάπας''). Από σήμερα δηλαδή ανοίγει η περίοδος της ''κενής έδρας'', κατά την οποία επικεφαλής της Αγίας Έδρας θα είναι ο καρδινάλιος Kαμεράριος, μέχρι να φανεί λευκός καπνός στον ουρανό...

Οι υποψήφιοι για τη θέση του νέου Πάπα είναι 118, χωρίς να υπάρχει (ακόμα) ξακάθαρο φαβορί. Γνωρίζατε όμως πόσα βήματα πρέπει να κάνει κάποιος για να φτάσει μέχρι το κονκλάβιο των 200 καρδιναλίων, εκεί όπου γίνεται η εκλογή του Ποντίφηκα; Όσοι από εσάς τους αναγνώστες έχετε άγιες, υψηλές βλέψεις και πληρείτε τα βασικά κριτήρια (άνδρας στο φύλο, Καθολικός στο θρήσκευμα), δείτε το παρακάτω βίντεο.



Στις μέρες μας οι καρδινάλιοι είναι υπεύθυνοι για την εκλογή του Πάπα αλλά αυτό δεν ίσχυε πάντοτε. Όσοι βρίσκετε ενδιαφέρον το θέμα ή γενικά την εκκλησιαστική ιστορία διαβάστε το 'When picking a Pope was a perilous affair' του Eamon Duffy, ο οποίος παρουσιάζει πολύ συνοπτικά επεισόδια διαφθοράς από τις εκλογές του Ποντίφηκα πρίν το 12ο αιώνα. Για περισσότερες γαργαλιστικές λεπτομέρειες δείτε τα παρακάτω:

- F. J. Baumgartner, Behind Locked Doors: A History of the Papal Elections (Palgrave, 2005).
- M. J. Walsh, The Conclave: A Sometimes Secret and Occasionally Bloody History of Papal Elections (Rowman & Littlefield, 2003).

Ο Μάρκος Αυρήλιος για το θάνατο

Ο Μάρκος Αυρήλιος (121-180 μ.Χ.) ήταν ένας εκ των γνωστότερων Ρωμαίων αυτοκρατόρων, με τη βασιλεία του να χαρακτηρίζεται από νικηφόρους πολέμους εναντίον της Παρθικής αυτοκρατορίας στην Ασία και γερμανικών φυλών στο Δούναβη και τη Γαλατία, και νόμους που καλυτέρευσαν τη ζωή των σκλάβων. Εκτός όμως από επιτυχημένος αυτοκράτωρ, ο Μάρκος Αυρήλιος υπήρξε και φιλόσοφος, με το έργο του Τα εις εαυτόν (το οποίο έγραψε στα αρχαία ελληνικά κατά τη διάρκεια στρατιωτικών επιχειρήσεων!) να αποτελεί λαμπρό παράδειγμα της στωικής φιλοσοφίας, και μίας στάσης ζωής που υπηρετεί το μέτρο, την ηθική, την πνευματική καλλιέργεια και το καθήκον.

 Άγαλμα του Μάρκου Αυρήλιου, φωτο Δόκιμου από παλαιότερη επίσκεψη στο Altes Museum του Βερολίνου.

Ανάμεσα στις ιδέες που συναντάμε στο Τα εις εαυτόν, ο θάνατος και η στάση του ανθρώπου απέναντί του ξεχωρίζουν ως βασικό θέμα. Ο Μάρκος Αυρήλιος, ο οποίος δεν πίστευε στη μεταθανάτια ζωή, έγραψε σχετικά: ''Εμείς ζούμε για μία στιγμή, μόνο μετά να ξεχαστούμε σε μία τέλεια άγνοια''. Αυτό το εφήμερο της ύπαρξής του ανθρώπου καθιστά επιτακτική την ανάγκη να δώσει νόημα στη ζωή του. Γι' αυτό το λόγο, ο Μάρκος Αυρήλιος τόνιζε πως πρέπει να ζούμε κάθε μέρα σαν να ήταν η τελευταία μας, μακριά από ζήλιες και λοιπές μικρότητες: ''Δες πόσοι έχουν περάσει τη ζωή τους σε μίση, πάθη, υποψίες... και τώρα είναι νεκροί, μόνο στάχτη''. Οι συμβουλές του για μία ειρηνική και ευτυχισμένη ζωή; Να απλοποιήσουμε τη ζωή μας. Να αποδεχθούμε το γεγονός ότι η ζωή είναι μία σειρά από επιλογές, όπως είναι και μία σειρά από αλλαγές. Μία από αυτές τις αλλαγές, μία από τις πράξεις της ίδιας της ζωής, είναι και ο θάνατος. Ο άνθρωπος οφείλει να ξεπεράσει το φόβο του απέναντί του και να τον αποδεχθεί: ''Ο άνθρωπος δεν πρέπει να φοβάται το θάνατο αλλά το να μην ξεκινά να ζει''. Μόνο τότε θα μπορέσει να ζήσει στο παρόν, ελέυθερος από τα άγχη του για το παρελθόν και το μέλλον, και τις καθημερινές έγνοιες του.

''He who fears death either fears the loss of sensation or a different kind of sensation. But if thou shalt have no sensation, neither wilt thou feel any harm; and if thou shalt acquire another kind of sensation, thou wilt be a different kind of living being and thou wilt not cease to live''

''Death is a release from the impressions of the senses, and from desires that make us their puppets, and from the vagaries of the mind, and from the hard service of the flesh''



Δωράκι

Χουρμάς ο εξωτικός

Ο χουρμάς (''χουρμάς ο δακτυλοφόρος'') είναι ο καρπός της χουρμαδιάς που ευδοκιμεί κυρίως στη Μέση Ανατολή, την Αφρική και σε μέρη της Ασίας. Πρόκειται για ένα μικρό φρούτο, οβάλ-κυλινδρικού σχήματος και μήκους μεταξύ 3 και 7 εκατοστών. Ωριμάζει σε 4 στάδια (ωμός-τραγανός-μαλακός-αποξηραμένος), είναι συνήθως καφετιάς-μαύρης απόχρωσης και έχει γλυκιά, ζαχαρώδη γεύση. Είναι πολύ θρεπτικός και πλούσιος σε φυτικές ίνες ενω ο φρέσκος καρπός περιέχει μεγάλη ποσότητα βιταμίνης C.

Οι χώρες με τη μεγαλύτερη παραγωγή χουρμάδων παγκοσμίως είναι η Αίγυπτος, το Ιράν και η Σαουδική Αραβία. Παρα το γεγονός ότι υπάρχουν πάμπολλες ποικιλίες (π.χ. Ajwah, Medjool, Iteema, Deglet Noor, Thoory, Kenta, Halawy, Saidy, κ.α.), οι βασικοί τύποι του χουρμά είναι τρεις: οι μαλακοί, οι ημίξηροι και οι ξηροί.

Πωλητής χουρμάδων στο Κουβέιτ

Η ιστορία του χουρμά έχει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον. Η πιθανή καταγωγή του τοποθετείται στην περιοχή του Περσικού Κόλπου πριν παρα-παρα-παρα πολλά χρόνια. Ενδεικτικά αναφέρω το παράδειγμα αρχαιολογικής αποστολής που βρήκε κουκούτσια άγριων χουρμάδων ηλικίας σχεδόν 50.000 ετών (!) στη σπηλιά Shanidar στο Ιράκ. Οσον αφορά την καλλιέργεια χουρμάδων από τον άνθρωπο, αυτή πάει πίσω τουλάχιστον 6.000 χρόνια με βάση ευρήματα από την Αίγυπτο, τη Μεσοποταμία και την ανατολική Αραβία - περιοχές όπου ο χουρμάς καταναλωνόταν ευρέως ως φαγητό εκείνη την περίοδο.

5.000 χρόνια θρησκειών σε 90''

Δείτε μέσα σε 1.5 λεπτό τη γέννηση και εξάπλωση του Χριστιανισμού, του Ισλάμ, του Ιουδαισμού, του Ινδουισμού και του Βουδισμού στο παρακάτω βιντεάκι



Από το ίδιο site μην παραλείψετε να δείτε το αντίστοιχο βιντεάκι για την εξάπλωση της δημοκρατίας

Ο Fernard Braudel και η Μεσόγειός του

Όσοι τελειώσατε Ιστορικό/Αρχαιολογικό ή απλά σας αρέσει να διαβάζετε ιστορία, σίγουρα θα γνωρίζετε το όνομα του ιστορικού Fernard Braudel (1902-1985). Από τους σπουδαιότερους Γάλλους ακαδημαικούς της μεταπολεμικής περιόδου, ο Braudel μνημονεύεται όχι μόνο για το πλούσιο συγγραφικό του έργο (αποτέλεσμα κοπιαστικής έρευνας δεκαετιών) αλλά επειδή κατάφερε να καταστήσει τη σχολή των Annales κυρίαρχη στη Γαλλία και τα μάλα επιδραστική στην Ευρώπη. Το σημερινό ποστ του Στύλου θα επικεντρωθεί στο γνωστότερο ίσως έργο του, Η Μεσόγειος και ο μεσογειακός κόσμος την εποχή του Φιλίππου Β' της Ισπανίας (1949).

Ο Braudel γεννήθηκε σε μία μικρή πόλη της Γαλλίας, έλαβε καλή μόρφωση και μελέτησε επίσης λατινικά και αρχαία ελληνικά. Αρχικά ήθελε να γίνει γιατρός αλλά τελικά η αγάπη του για την Ιστορία τον κέρδισε, και στα 20 έγινε υφηγητής. Δίδαξε για χρόνια στην Αλγερία και από το 1932 στο Παρίσι, όπου γνώρισε τον Lucien Febvre ο οποίος επηρέασε όχι μόνο την έρευνά του αλλά και την κριτική του σκέψη ως ιστορικός. Βοήθησε ακόμα στην ίδρυση και την οργάνωση του Πανεπιστημίου του Σάο Πάολο στη Βραζιλία, δηλώνοντας μάλιστα ότι ο χρόνος που πέρασε στη χώρα της Λατινικής Αμερικής υπήρξε η σπουδαιότερη περίοδος της ζωής του. Το 1939 κατατάχθηκε στο στρατό αλλά ένα χρόνο αργότερα συνελήφθη και κρατήθηκε σε γερμανικά στρατόπεδα μέχρι το 1945.

Κατά τη διάρκεια της αιχμαλωσίας του, ξεκίνησε να γράφει σε σχολικά τετράδια το μεγάλο του έργο για τη Μεσόγειο, εργαζόμενος από μνήμης (!) και με ελάχιστα βιβλία στην κατοχή του. Όταν μάλιστα τον μετέφεραν από το Mainz στο Lübeck το 1942, δεν του επέτρεψαν να πάρει τα λιγοστά βιβλία μαζί του. Παρ' όλες τις επιπρόσθετες δυσκολίες (π.χ. μοιραζόταν το κελί του με άλλους αιχμάλωτους), ο Braudel κατάφερε να ολοκληρώσει το τεράστιο έργο του (πάνω από 1.000 σελίδες), βάσει του οποίου του απονεμήθηκε το διδακτορικό του το 1947. Η μόνη βοήθεια που είχε ήταν αυτή του φίλου του Lucien Febvre, ο οποίος είχε διαβάσει τα χειρόγραφά του και πρότεινε μερικές αλλαγές-διορθώσεις.

Χάρτης της Μεσογείου από το 16ο αιώνα

Η Μεσόγειος και ο μεσογειακός κόσμος την εποχή του Φιλίππου Β' της Ισπανίας είναι ένα βιβλίο που καλύπτει χρονολογικά την ιστορία της Μεσογείου το 16ο αιώνα. Βασίζεται σε ένα τεράστιο αριθμό πρωτογενών και δευτερογενών πηγών και αποτελεί στροφή στον τρόπο γραφής της ιστορίας, αφού δεν δίνει βάση μόνο σε πολιτικά-οικονομικά γεγονότα αλλά τονίζει εξίσου τις κοινωνικές, πολιτιστικές και περιβαλλοντικές διαστάσεις. Ο Braudel προτείνει μία νέα θεώρηση της ιστορίας, μακριά από μάχες, πρίγκηπες και βασιλιάδες και πιο κοντά στον απλό άνθρωπο, τις ασχολίες του, την καθημερινή ζωή, το περιβάλλον. Γι' αυτό, αν και βλέπει το παρελθόν ως μία ενότητα, χωρίζει νοητά τον ιστορικό χρόνο σε τρία μέρη: τον γεωγραφικό, τον κοινωνικό και τον προσωπικό χρόνο. Με αυτό το σκεπτικό, παρουσιάζει μία ολοκληρωμένη εικόνα του χώρου και της ζωής στη Μεσόγειο, μέσα από ένα ευρύ γεωγραφικό πρίσμα που εκτείνεται οριζόντια από τη νότια Ρωσία και το Ιράκ μέχρι την Πορτογαλία, και κάθετα από τη Γερμανία μέχρι την έρημο της Σαχάρας.

Μπορεί η ιστορία της Μεσογείου να είναι για τον Braudel απλά ένα μέρος της παγκόσμιας ιστορίας (μία θεώρηση που θα γίνει πιο ξεκάθαρη σε άλλο γνωστό έργο του, τη Γραμματική των Πολιτισμών), αυτό ωστόσο δεν τον αποτρέπει από το να παραθέσει πλούσια στοιχεία και να δώσει έμφαση στη λεπτομέρεια, χρησιμοποιώντας πρωτόγνωρα παραδείγματα (π.χ. το επικερδές εμπόριο μαλλιού στην πόλη Μάλαγα της Ισπανίας!) για να στηρίξει το κεντρικό του σχήμα της τεχνολογίας-ανταλλαγής-αλληλεπίδρασης με το οποίο επιχειρεί να εξηγήσει την ανθρώπινη ιστορία. Οι κοινωνίες της Μεσογείου όχι μόνο απέκτησαν την τεχνολογική δυνατότητα να τελειοποιήσουν την παραγωγή, το εμπόριο και τις εξερευνήσεις των αρχαίων λαών, αλλά μέσα από μία διαρκή αλληλεπίδραση που άφησε τα σημάδια της στην καθημερινότητά τους, έκαναν τεράστια βήματα πρόοδου προς τον μοντέρνο πολιτισμό. Το κοινό έδαφος αυτών των ανταλλαγών υπήρξε η θάλασσα της Μεσογείου, την οποία ο Braudel χαρακτήρισε ως ρυθμιστή όλων σχεδόν των εκφάνσεων ζωής το 16ο αιώνα. Αυτές οι ιδέες συνεχούς τεχνολογικής ανάπτυξης και επιδράσεων είναι εμφανείς στο άλλο του έργο για τη Μεσόγειο, Οι Μνήμες της Μεσογείου, αν και αναλύονται σε μεγαλύτερο βαθμό στο μεταγενέστερο βιβλίο του Πολιτισμός και Καπιταλισμός.



Η Μεσόγειος του Braudel πρωτοεμφανίστηκε το 1949 με τίτλο La Méditerranée et le monde méditerranéen à l'époque de Philippe II και είχε μία δεύτερη αναθεωρημένη έκδοση το 1966. Έχει μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες παγκοσμίως, με την ελληνική μετάφραση από το ΜΙΕΤ (Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης) να κυκλοφορεί σε 3 τόμους τη δεκαετία του '90. Παραμένει βασικό σημείο αναφοράς για τον μελετητή της πρώιμης νεότερης ιστορίας, και συνεχίζει να ασκεί επίδραση στην ιστορική έρευνα ακόμη και σήμερα.

Everything must be recaptured and relocated in the general framework of history, so that despite the difficulties, the fundamental paradoxes and contradictions, we may respect the unity of history which is also the unity of life

- Fernard Braudel

Κύπρος, 20 Ιουλίου 1974 - 2011

Κανένας δεν ξεχνά, τίποτα δεν ξεχνιέται.

Ο χάρτης της πολύπαθης νήσου είναι ακόμα μοιρασμένος στη μέση. 37 χρόνια συμπληρώθηκαν σήμερα από την τουρκική εισβολή κι όμως σχεδόν τίποτα δεν έχει αλλάξει. Άκαρπες οι συνομιλίες για λύση, παρά τις τόσες υποσχέσεις των ισχυρών κυβερνήσεων να προστατεύσουν το δίκαιο, παρά την ελπίδα για άσκηση πίεσης από την ΕΕ, στην οικογένεια της οποίας εντάχθηκε η Κύπρος το 2004. Η μοίρα των μικρών κρατών είναι αυτή τελικά;

Η Λευκωσία είναι το μοναδικό μέρος υπο κατοχή στην Ευρώπη, και η μοναδική διαιρεμένη πρωτεύουσα στον κόσμο. Η ''πράσινη γραμμή'' υπενθυμίζει σε όλους την τραγικότητα του προβλήματος μα και την αδυναμία να εφαρμοστούν οι κανόνες διεθνούς δικαίου - να μπουν στην άκρη δηλαδή τα συμφέροντα και να γίνει πράξη το αυτονόητο! Για να περάσεις στην κατεχόμενη περιοχή πρέπει να δείξεις ταυτότητα ή διαβατήριο, αναγνωρίζοντας έτσι έμμεσα την ξεχωριστή κρατική οντότητα του ψευδοκράτους.

Μπορείτε να παρακολουθήσετε ένα σχετικό παλαιότερο ντοκιμαντέρ του καναλιού της Βουλής για τα γεγονότα του 1974 παρακάτω. Μπορεί να μην εμφανίζονται όλες οι πτυχές του προβλήματος αλλά δίνονται πολλές πληροφορίες και παρουσιάζεται πλούσιο αρχειακό υλικό. Αξίζει να δείτε και τα δέκα μέρη του ντοκιμαντέρ, τα οποία μπορείτε να βρείτε ακολουθώντας το σύνδεσμο στο YouTube

Mumme Bier: η γεύση μίας μεσαιωνικής μπύρας

Το σημερινό ποστ συνδυάζει την αγάπη μου για μπύρα και ιστορία με τον ιδανικότερο τρόπο αφού θέμα του έχει μία ιστορική μπύρα, τη γερμανική Mumme! Ιστορική με την πρωτεύουσα σημασία της λέξης, καθώς υπήρξε ιδιαίτερα αγαπητή το 15^ο και 16^ο αιώνα και σχετίζεται με άλλα είδη μπύρας της βόρειας Γερμανίας. Είναι μακρινός συγγενής της Alt και έχει επηρεάσει τη γεύση και τις μεθόδους παραγωγής μπυρών όπως η Berliner Weisse και η Gose.

Η Mumme προέρχεται από το Ανόβερο (συναντάται και ως Braunschweiger Mumme που σημαίνει ''από το Braunschweig''), το οποίο από τα τέλη του 14^ου αιώνα και μετά αναδείχθηκε ως μία από τις κυριότερες πόλεις παραγωγής μπύρας στη βόρεια Ευρώπη. Υπολογίζεται ότι περίπου το 50% του εργατικού πληθυσμού απασχολούνταν αποκλειστικά με τη μπύρα, ένα νούμερο που δεν πρέπει να μας προκαλεί έκπληξη αν σκεφτούμε ότι στις αρχές του 16^ου αιώνα η πόλη στέγαζε 530 διαφορετικές ζυθοποιίες!!! Εκμεταλλευόμενη τις σχέσεις που είχε αναπτύξει το Ανόβερο ως μεγάλο κέντρο διαμετακομιστικού εμπορίου, η διάσημη μπύρα δεν μεταφερόταν μόνο στην ξηρά – η πόλη σύναπτε παραγγελίες με καράβια και έστελνε τη Mumme στις θάλασσες! Έτσι εξηγείται και το ιστιοφόρο που κοσμεί την ετικέτα του όμορφου μπουκαλιού.

Ο μεγαλύτερος ίσως ζυθοποιός που συνέδεσε το όνομά του με την ιστορική αυτή μπύρα ήταν ο Cord Broyhan, ο οποίος το 1526 έστησε μία πολύ πετυχημένη επιχείρηση στο Ανόβερο. Η σημασία του Broyhan μαρτυρείται και από το Broyhanhaus, ένα ιστορικό κτίριο-μπυραρία του 1576 που σώζεται μέχρι και σήμερα στην πόλη (σερβίρει τη σειρά της Einbecker). 

Πολλοί ακολούθησαν το παράδειγμα του ζυθοποιού και άνοιξαν ανταγωνιστικές ζυθοποιίες. Έτσι το 1609, το συμβούλιο του Ανόβερου πήρε μέτρα για να διασφαλίσει την ποιότητα και τις μεθόδους παραγωγής της Mumme. Περιόρισε επίσης τους ζυθοποιούς σε 317, αναγκάζοντάς τους να σχηματίσουν συντεχνία (guild) η οποία μάλιστα επιβίωσε ανα τους αιώνες και αποτελεί την παλαιότερη επιχείρηση της πόλης (σήμερα ανήκει στη βελγική InBev). 

Πλέον η Mumme παράγεται από την H. Nettelbeck και κυκλοφορεί σε δύο εκδόσεις: η αθώα (malt syrup) βγαίνει σε κουτάκι, και η αμαρτωλή με αλκοόλ σε μπουκάλι. Φυσικά ο Δόκιμος βρήκε τη δεύτερη, μία ''medieval ale'' με περιεκτικότητα σε αλκοόλ 5.2% α.φ. Έχει ένα καστανό / χάλκινο χρώμα και ένα υπέροχο μπεζ αφρό! Τα αρώματα που κυριαρχούν είναι γλυκά, βασικά μπόλικη καραμέλα, καβουρδισμένα malts και λίγα φρούτα (αποξηραμένα βερίκοκα). Δεν είναι ιδιαίτερα έντονα. Η γεύση της όμως είναι εντονότατη, και είναι με διαφορά ό,τι πιο γλυκό έχω δοκιμάσει σε μπύρα! Κυρίως καραμέλα με μπόλικα malts, καστανή ζάχαρη, ακολουθούν λίγα μπαχάρια και μία αίσθηση ξύλου. Αυτή η γλυκύτητα μοιάζει μεγαλύτερη αφού απουσιάζει τελείως η ενανθράκωση, κάτι που δίνει στη μπύρα μία σιροπιαστή / λιγωτική αίσθηση στο στόμα. Μικρή πικράδα λυκίσκου στο τελείωμα, επίγευση γλυκιά και ελάχιστα μεταλλική. Το σώμα είναι μέτριο. Το αλκοόλ αν και χαμηλό φαίνεται, μάλλον εξαιτίας της υπερβολικής ζάχαρης.

Μπορεί να μην με τρέλανε αλλά δεν με άφησε ασυγκίνητο. Μιλάμε για μία ιδιαίτερη ετικέτα που μπορεί να μην έχει σχέση με όσες έχετε δοκιμάσει αλλά παρουσιάζει ενδιαφέρον. Η αναβίωσή της (η παραγωγή είχε σταματήσει για κάποιο διάστημα) έρχεται να συνδέσει το μεσαιωνικό παρελθόν και το περήφανο παρόν της Γερμανικής σχολής σε μία μπύρα με παράξενο όνομα και γεύση αλλά τρομερή ιστορία.

Τερατογενέσεις το 16ο αιώνα

Κάποτε ένα περίεργο άγαλμα έστεκε στην κεντρική αυλή του ασύλου του Άμστερνταμ. Το άγαλμα παρίστανε μία τρελή γυναίκα, γυμνή, της οποίας το πρόσωπο είχε ένα αλλόκοτο χαμόγελο ενω τραβούσε τα μαλλιά της με τα δύο της χέρια. Λίγοι ωστόσο γνωρίζουν την ιστορία που κρυβόταν πίσω από την ίδρυση του ασύλου, και η οποία καταγράφηκε το 18ο αιώνα.

Η πόλη του Άμστερνταμ το 16ο αιώνα, από χάρτη της εποχής

Σύμφωνα με την ιστορία, στην πόλη υπήρχε το 16ο αιώνα ένα φρενοκομείο που λειτουργούσε χάρη στις υπηρεσίες της γυναίκας του ιδρυτή του, Christina Boelens. Μία μέρα του 1560, η κα Boelens είχε μία πολύ άσχημη εμπειρία ενω ήταν έγκυος: μία τρελή γυναίκα ξαφνικά της επιτέθηκε μέσα στο ίδιο της το σπίτι και σχεδόν την στραγγάλισε! Προσπαθώντας να συνέλθει από το σοκ, ορκίστηκε ότι εαν το παιδί της γεννιόταν υγιές, δεν θα ησύχαζε μέχρι το Άμστερνταμ να αποκτούσε το δικό του άσυλο. Έτσι, το 1561 ο άνδρας της κας Boelens, Henrik, έδωσε στο συμβούλιο του Άμστερνταμ ένα πολύ μεγάλο χρηματικό ποσό με σκοπό την ανέγερση ενός ασύλου. Μάλιστα, μετά το θάνατό του ένα χρόνο αργότερα, η Christina Boelens φρόντισε για την περάτωση του έργου, το οποίο ολοκληρώθηκε το 1569. Αυτή η ιστορία ειπώθηκε από μία από τις απογόνους της Christina Boelens στον ιστορικό της πόλης Jan Wagenaar, ο οποίος και την κατέγραψε.

Για να είμαστε ακριβείς, σαφή στοιχεία ότι μία τρελή γυναίκα επιτέθηκε στην κα Boelens δεν υπάρχουν, παρά το εξακριβωμένο γεγονός ότι ο άνδρας της έδωσε τα χρήματα για το άσυλο. Ωστόσο, το 16ο αιώνα μία τέτοια επίθεση σίγουρα είχε διαφορετικό αντίκτυπο απ' ότι θα είχε σήμερα. Η δύναμη της φαντασίας (και της αμάθειας) ήταν πολύ μεγαλύτερη. Έτσι, η πεποίθηση ότι μία τέτοια εμπειρία θα είχε ως φυσικό επακόλουθο τη γέννηση ενός άρρωστου/παραμορφωμένου μωρού ήταν βαθιά ριζωμένη στους κατοίκους του Άμστερνταμ.

Εικόνα τερατογένεσης του 1560: μισός άνθρωπος, μισός ζώο

Για να δούμε πιο σφαιρικά την κατάσταση, ο κόσμος πραγματικά πίστευε ότι οποιοδήποτε σημάδι στο σώμα ενός νεογέννητου οφειλόταν στη φαντασία της μητέρας. Για παράδειγμα, ένα κόκκινο σημάδι στο σχήμα της φράουλας ήταν ξεκάθαρη απόδειξη ότι η μητέρα ήθελε πάρα πολύ να φάει το συγκεκριμένο φρούτο αλλά τελικά δεν το έκανε. Εαν η έγκυος κοίταζε από το κρεβάτι της συνεχώς την εικόνα του Ιωάννη του Πρόδρομου που συνήθως παρουσιάζεται με άγριο παρουσιαστικό, μούσι και πρόβια ζώου, τότε υπήρχαν μεγάλες πιθανότητες να γεννήσει ένα μωρό τριχωτό! Εαν το μωρό είχε χαρακτηριστικά σκύλου, αυτό οφειλόταν στο ότι η μητέρα είχε τρομάξει από ένα σκύλο κατά τη διάρκεια της κύησης (υπάρχουν και οι σκληροπυρηνικές εξηγήσεις που κάνουν λόγο για ερωτική επαφή της μητέρας με το ζώο). Σε κάθε περίπτωση, ο κόσμος πίστευε ότι η βιαιότητα του σοκ της εγκύου μεταφερόταν στο έμβρυο, το οποίο γεννιόταν σημαδεμένο/παραμορφωμένο.

Γαλλική πραγματεία για τα παραμορφωμένα βρέφη και τις αιτίες που το προκαλούν

Ολόκληρα βιβλία είχαν γραφτεί σχετικά με το θέμα, από μορφωμένους της εποχής που προσπαθούσαν να εξηγήσουν το φαινόμενο και έμπλεκαν μέσα στις θεωρίες τους φιλοσοφία, θρησκεία και στοιχεία ανθρωπολογίας. Αυτός ο φόβος του ανθρώπου μπροστά στο διαφορετικό και παράξενο, και η αδυναμία που ένιωθε μπροστά στα μυστήρια μίας παντοδύναμης και ανεξήγητης Φύσης, δεν έχει αλλάξει και πολύ, κι ας έχουν περάσει τεσσεράμιση αιώνες από το περιστατικό της Christina Boelens. Αρκεί να σκεφτείτε ότι μέχρι και σήμερα, ο φόβος να γεννηθεί ένα μωρό παραμορφωμένο ή με σημάδι παραμένει ίσως ο πιο μεγάλος φόβος που έχουν οι έγκυες γυναίκες.

Καμιά φορά, ο καμβάς της Ιστορίας είναι πολύ πιο ξεκάθαρος απ' ότι φανταζόμαστε.

Ρασπούτιν, ο πανούργος ψευτο-καλόγερος

 

O Ρασπούτιν (Γκριγκόρι Γιεφίμοβιτς Ρασπούτιν) γεννήθηκε σε ένα μικρό χωριό της Σιβηρίας μεταξύ 1863 και 1873. Ετών 18, πέρασε τρεις μήνες σε μοναστήρι, πιθανόν ως τιμωρία για κλοπή. Η εμπειρία του αυτή, σε συνδυασμό με ένα όραμα της Παναγίας που φημολογείται ότι είδε, τον έστρεψαν στη θρησκεία και το μυστικισμό. Αυτή η στροφή στη ζωή του ενισχύεται και από τη γνωριμία του με τον ερημίτη Makariy, ο οποίος αποτέλεσε πρότυπο για το νεαρό Ρασπούτιν και έπαιξε ρόλο στη διαμόρφωση του χαρακτήρα και του τρόπου σκέψης του, αλλά και από τις αποδεδειγμένες επαφές που είχε με μία χριστιανική αδελφότητα-αίρεση, τους Κhlysts, και τη συμμετοχή του σε τελετές θρησκευτικής και σεξουαλικής φύσεως. Ως περιπλανώμενος προσκυνητής ο Ρασπούτιν ταξίδεψε στην Ελλάδα και την Ιερουσαλήμ, προτού επιστρέψει στη Ρωσία και την Αγία Πετρούπολη το 1903. Εκεί, η φήμη του ως προφήτης και θαυματοποιός άρχισε να μεγαλώνει πολύ γρήγορα και κέρδισε πολλούς φίλους και θαυμαστές σε υψηλές θέσεις, εξαιτίας και της μανίας της αριστοκρατίας της εποχής με το μυστικισμό.

Το 1905, ο ψευτο-καλόγερος θα γνωρίσει τον Τσάρο Νικόλαο B' και τη γυναίκα του και κατορθώνοντας με γιατροσόφια να θεραπεύσει τις αιμορραγίες του γιου τους, θα κερδίσει την εύνοια τους. Έτσι, θα ξεκινήσει μία δεκαετία επιρροής του Ρσπούτιν σε θέματα της αυτοκρατορικής οικογένειας και του κράτους... Η επιρροή αυτή ήταν τόσο δυνατή που ο Ρασπούτιν απέκτησε πραγματική πολιτική ισχύ. Μέσω της μεγαλύτερης οπαδού του, της αυτοκράτειρας Αλεξάνδρας, έφτασε στο σημείο να παύει υπουργούς και να τιμωρεί με πολιτικούς διωγμούς όσους τον εχθρεύονταν, αποκτώντας έτσι έναν πιο ενεργό ρόλο στη διακυβέρνηση του κράτους. Ο ίδιος μάλιστα έπεισε τον Τσάρο να ηγηθεί του στρατού κατά τη διάρκεια του Α' ΠΠ, λέγοντάς του ότι είχε δει όραμα! Ο τυχοδιωκτισμός και ο έκλυτος βίος του ήταν πρώτα θέματα σε ημερήσια διάταξη: με τη δική του περίφημη θεωρία ''σεξουαλικής εξάντλησης'' (!) ως το καλύτερο μέσο του πιστού για να πλησιάσει το Θεό, κατάφερε να αποπλανήσει χιλιάδες γυναίκες και τα όργια και οι ερωτικές του περιπέτειες δημιουργούσαν το ένα σκάνδαλο μετά το άλλο. Τούτος ο ακόλαστος βίος του Ρασπούτιν, σε συνδυασμό με τις ήττες του ρωσικού στρατού και τις κακουχίες του λαού, άλλαξαν την εικόνα που είχαν πολλοί αριστοκράτες για εκείνον.

Έτσι, μία ομάδα από άτομα του συγγενικού περιβάλλοντος του Τσάρου που θεωρούν το Ρασπούτιν επικίνδυνο, οργανώνουν μία συνωμοσία για τη δολοφονία του. Τον καλούν στο παλάτι του Πρίγκηπα Yusupov, όπου τον ταίζουν δηλητηριασμένα φαγητά, γλυκά και κρασί. Ενω το δηλητήριο (κυάνιο) ήταν αρκετό για να σκοτώσει πέντε άνδρες, εκείνος δεν παθαίνει τίποτα ενω μάλιστα πίνει και άλλα ποτήρια κρασί! Η βραδιά συνεχίζεται μέχρι αργά, με το Ρασπούτιν να μη δείχνει σημάδια αδιαθεσίας! Ο Yusupov απεγνωσμένος, τον πλησιάζει και τον πυροβολεί στην καρδιά όμως ο διαβολομοναχός πληγωμένος καταφέρνει να συρθεί μέχρι την αυλή φωνάζοντας! Οι ευγενείς τον προφταίνουν και αδειάζουν πάνω του ένα ολόκληρο γεμιστήρα. Κατόπιν, τυλίγουν το δηλητηριασμένο και διάτρητο από σφαίρες σώμα σε ένα σεντόνι, το βάζουν σε ένα σάκο και πάνε να το ρίξουν στον ποταμό Νέβα. Καθώς όμως το ξεφορτώνουν, διαπιστώνουν ότι ακόμα κινείται! Την επόμενη μέρα, η φήμη εξαπλώνεται ωσαν πανούκλα: o Ρασπούτιν σταμάτησε να αναπνέει μόνο αφότου τον έριξαν στο ποτάμι! Η νεκροψία έρχεται να επιβεβαιώσει ότι τελικά δεν πέθανε από το δηλητήριο ή τις σφαίρες, αλλά από πνιγμό! Η αυτοκράτειρα τον βαλσαμώνει και τον θάβει στο αυτοκρατορικό παρεκκλήσι, όπου δημιουργείται μία ολόκληρη λατρεία του λειψάνου του από τους χωρικούς. Το 1918, αυτή η λατρεία θα λάβει τέλος με την εκταφή και την καύση του από την Ερυθρή Φρουρά.



Ο θρύλος για τον τρόπο με τον οποίο πέθανε ο Ρασπούτιν παραμένει άλυτο ιστορικό μυστήριο, παρά το πλήθος μελετών που έχουν γραφεί για το θέμα. Υπάρχουν διάφορες θεωρίες, με την πιο πρόσφατη (2004) να κάνει λόγο για Άγγλο πράκτορα-εκτελεστή με το όνομα Rayner που μάλιστα ήταν φίλος του Yusupov. Σύμφωνα με τη νέα αυτή θεωρία, ο λόγος της δολοφονίας δεν ήταν απλά η δυσαρέσκεια των ρώσων ευγενών αλλά οι προσπάθειες του Ρασπούτιν να πείσει τον Τσάρο να υπογράψει συνθήκη ειρήνης με τη Γερμανία - κάτι που ασφαλώς θα άλλαζε τις ισορροπίες δύναμης στον Α' ΠΠ. Αλήθεια ή ψέμματα, το μυστήριο τέλος της σκοτεινής αυτής προσωπικότητας εξακολουθεί να προκαλεί ρίγη ανατριχίλας και ερωτηματικά. Ο Ντοστογιέφσκι είχε πει γι’ αυτόν ότι είναι ένας άνθρωπος που σου παίρνει τη βούληση και την ψυχή και τις κάνει δικές του. Αυτός ο μαγνητισμός της προσωπικότητας του Ρασπούτιν είναι σίγουρα ο λόγος που ο θρύλος του εξακολουθεί να διατηρείται...

Remember, remember... Guy Fawkes Night

Σήμερα, όπως κάθε χρόνο στις 5 Νοεμβρίου, στο Νησί γιορτάζουν τη λεγόμενη Guy Fawkes Night, άλλως Νύχτα των Πυρών του Θριάμβου. Για τους εορτασμούς, ο κόσμος μαζεύεται γύρω από υπαίθριες πυρές ενω ο ουρανός φωτίζεται από πυροτεχνήματα και βεγγαλικά που διαρκούν ώρες!

Ήταν το 1605, όταν μερικοί Άγγλοι Καθολικοί αποπειράθηκαν να επαναφέρουν τον Ρωμαιοκαθολικισμό αντι του Αγγλικανισμού ως επίσημη θρησκεία στο Νησί με ένα πρωτότυπο τρόπο: τοποθετώντας μπαρούτι και πυροτεχνήματα κάτω από το παλάτι! Σκοπός τους ήταν να ανατινάξουν το κοινοβούλιο κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης που είχε προγραμματιστεί για τις 5 Νοεμβρίου, βγάζοντας από τη μέση το βασιλιά James I ώστε να τοποθετήσουν στη θέση του ένα Καθολικό μονάρχη. Τα σχέδιά τους ωστόσο δεν πραγματοποιήθηκαν καθώς το βράδυ της 4ης Νοεμβρίου, οι αρχές συνέλαβαν το Guy Fawkes, υπεύθυνο για την ανατίναξη, να φυλάει 36 βαρέλια πυρίτιδας κάτω από το παλάτι! Έτσι ξεσκεπάστηκε η συνομωσία, και όπως θα μαντέψατε, οι περισσότεροι από τους συνομώτες συνελήφθησαν με την κατηγορία της εσχάτης προδοσίας και καταδικάστηκαν σε θάνατο.

The execution of Guy Fawkes, χαρακτικό του 1606

Η επιτυχία της αποτροπής της ανατίναξης γιορτάστηκε από τους Αγγλικανούς την επομένη, 5 Νοεμβρίου 1605, και αποτελεί μία παράδοση που συνεχίζεται εως τις μέρες μας. Eκτός από τα συνηθισμένα πυροτεχνήματα, σε πολλές περιοχές ο κόσμος κάνει αυτοσχέδιες παρελάσεις στους δρόμους, ενω άλλοι καίνε ομοιώματα του Guy Fawkes. Υπάρχουν μάλιστα συγκεκριμένα φαγητά που ταιριάζουν με την ημέρα, όπως η ωραιότατη Bonfire Toffee

To 2005 το κανάλι ITV σε ειδικό αφιέρωμά του για τα 500 χρόνια από το συμβάν, έδειξε τί θα γινόταν αν τελικά οι Καθολικοί είχαν προλάβει να ανάψουν το φυτίλι... Μπορείτε να δείτε και τα 8 μέρη του αφιερώματος στο YouTube. Δεν αναφέρομαι καν στην ταινία V for Vendetta, την γνωρίζετε όλοι φαντάζομαι  ;o)

Malleus Maleficarum: Tο σφυρί των μαγισσών

Το Malleus Maleficarum είναι ίσως το διασημότερο βιβλίο που σχετίζεται με το κυνήγι των μαγισσών κατά την Πρώιμη Νεότερη περίοδο (χοντρικά, αν και πολλοί δεν συμφωνούν, από το 1500 μέχρι το 1800). Γράφτηκε από δύο ιεροεξεταστές της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, τους Heinrich Kramer και Jacob Sprenger, και εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1487 στη Γερμανία, πιθανότατα στην πόλη Speyer.

Βασικοί στόχοι του βιβλίου ήταν:
- να περιγράψει μεσω κειμένων και εικόνων τη δράση και τα έργα των μαγισσών, αποδεικνύοντας έτσι με επιχειρήματα την ύπαρξή τους
- να εκπαιδεύσει τους υπεύθυνους για το κυνήγι μαγισσών σε διαδικασίες που θα τους βοηθήσουν να τις ανακαλύψουν και να τις καταδικάσουν
- να πείσει τον κόσμο (τουλάχιστον όσους μπορούσαν να διαβάσουν και να καταλάβουν δύο πράγματα) ότι η πλειοψηφία των υποθέσεων με μάγισσες είχαν να κάνουν με γυναίκες

Για να κατανοήσουμε την επίδραση του βιβλίου, το οποίο είχε δεκάδες εκδόσεις το 16ο και 17ο αιώνα και έγινε ένα από τα αγαπημένα αναγνώσματα της εποχής παρα την απαγόρευσή του, να πούμε λίγα για το χρονικό πλαίσιο της κυκλοφορίας του. Η Ευρώπη βρίσκεται σε μία κοινωνική, πολιτική, οικονομική και θρησκευτική κρίση. Εκμετάλλευση των πολλών φτωχών από τους λίγους προύχοντες, συνεχείς πολέμοι, αιρέσεις. Ελάχιστοι γνωρίζουν γραφή και/ή ανάγνωση, ακόμη πιο λίγοι μπορούν να μορφωθούν. Οι λαικές δοξασίες (που σήμερα ονομάζουμε δεισιδαιμονίες) είναι βαθιά ριζωμένες στο μέσο άνθρωπο, που αδυνατεί για παράδειγμα να εξηγήσει πολλά φυσικά φαινόμενα και αποδίδει τη λειτουργία τους σε ανώτερες δυνάμεις. Η πεποίθηση ότι ο κόσμος είναι ένα πεδίο μάχης ανάμεσα στο Θεό και το Διάβολο για τις ψυχές των ανθρώπων είναι απόλυτα σοβαρή. Θα λάβει δε ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις μετά την έναρξη της Θρησκευτικής Μεταρρύθμισης από το Λούθηρο, η οποία θα εξαπλωθεί με την ίδια ταχύτητα που εξαπλώνονταν οι μολυσματικές ασθένεις τότε, όπως η πανούκλα και η σύφιλη.

The Triumph of Death, ελαιογραφία του Peter Bruegel the Elder, 1562

Σε όλα τούτα, συνυπολογίστε την καθημερινή αγωνία των ανθρώπων για επιβίωση, καθώς σχεδόν όλα όσα θεωρούμε δεδομένα σήμερα (φαγητό, νερό, καθημερινή υγιεινή, ενημέρωση, μετακίνηση, διασκέδαση, κ.α) αποτελούσαν στόχους ζωής για τους περισσότερους Ευρωπαίους τότε...

Με άλλα λόγια, το Malleus Maleficarum εκδόθηκε σε μία μεταβατική εποχή φόβου και καχυποψίας που έκανε δυνατή την εξάπλωση και την επιτυχία του. Σε αυτό βοήθησαν φυσικά και τα ''γλαφυρά'' περιεχόμενά του βιβλίου, το οποίο είναι χωρισμένο σε 3 μέρη (ύπαρξη της μαγείας-μορφές και είδη της μαγείας-εντοπισμός και εξόντωση των μαγισσών). Σύμφωνα με τους ιεροεξεταστές-συγγραφείς, οι μάγισσες είχαν συναντήσεις κάθε Σάββατο με τον Όξαποδω, πετούσαν στον ουρανό πάνω σε σκουπόξυλα ή καλάμια, επηρέαζαν τον καιρό και κατέστρεφαν τις σοδειές, δηλητηρίαζαν το νερό, μεταμόρφωναν ή θανάτωναν ζώα και ανθρώπους, προκαλούσαν στειρότητα σε άνδρες και γυναίκες, διέδιδαν ασθένειες και άλλα διάφορα. Το καλύτερο σημείο ήταν η taboo περιγραφή των έκλυτων πράξεών τους: γυμνές έτρεχαν στα χωράφια ή κρύβονταν σε σπηλιές, έρχονταν σε συνουσία με δαίμονες και μερικές φορές με τον ίδιο το Διάβολο, κατά τη διάρκεια της οποίας η μήτρα τους πάγωνε και έπεφταν σε λήθαργο ή έβλεπαν οράματα! Καταλαβαίνετε τί εικόνες δημιουργούσαν τέτοιου είδους περιγραφές στη φαντασία των ανθρώπων, οι οποίοι συσχέτιζαν ατυχή γεγονότα της καθημερινότητάς τους με την πρόκληση κακού (maleficium). Έτσι, δεν απορούμε όταν διαβάζουμε κατηγορίες μαγισσών από συγχωριανούς τους, όπως ένα Γάλλο αγρότη που έριξε το φταίξιμο στην ανύπαντρη γειτόνισσά του επειδή ''έκανε μάγια'' και ψόφησε η αγελάδα του. Μία μέρα πρίν, η γειτόνισσα είχε χτυπήσει την πόρτα του ζητώντας λίγο γάλα αλλά εκείνος είχε αρνηθεί...

The Witches Sabbath, ξυλογραφία του Hans Baldung Grien, 1510

Για να βάλουμε λοιπόν μία τελεία σε αυτή τη μικρή παρουσίαση ενός πολύ ενδιαφέροντος αλλά τεράστιου θέματος. Το Malleus Maleficarum είναι ίσως το σημαντικότερο έργο σχετικά με το διωγμό των μαγισσών, και ένα πρακτικό εγχειρίδιο κυνηγού μαγισσών. Δανείζεται υλικό από τις Γραφές και τους Πατέρες της Εκκλησίας αλλά αποτελεί κυρίως μία συστηματική ανάλυση πεποιθήσεων και πρακτικών που ηδη υπήρχαν στην κοινωνία. Έπαιξε βασικό ρόλο σε αμέτρητες δίκες και καταδίκες χιλιάδων περιπτώσεων σε όλη τη Δυτική Ευρώπη, συνήθως ανύπαντρες γυναίκες, μαίες και θεραπεύτριες. Έχει ένα ξεκάθαρο σεξιστικό χαρακτήρα, θεωρώντας τις γυναίκες κατώτερα πλάσματα, αδύναμου χαρακτήρα και επιρρεπείς στην αμαρτία. Το ύφος του κειμένου είναι σοβαρό και όλες οι πληροφορίες παρουσιάζονται ως 100% αξιόπιστες, γογονός που ενίσχυσε τη φήμη του. Δεν είναι τυχαίο ότι το βιβλίο συνδέεται έμμεσα με τις διάσημες δίκες των μαγισσών του Σάλεμ στη Μασσαχουσέτη το 17ο αιώνα, οι οποίες έγιναν ταινία και σειρά σε πολλές χώρες. Τέλος, το Malleus Maleficarum υπήρξε πολύ επιδραστικό και πηγή δημιουργίας πολλών έργων της λογοτεχνίας, του κινηματογράφου ή της μουσικής με ανάλογη θεματική.


Θέλετε να μάθετε κι άλλα; Κοιτάξτε κι εδώ


Y.Γ: Οι πιο ψαγμένοι θα γνωρίζετε ότι οι Pestilence κυκλοφόρησαν το 1988 το δίσκο τους Malleus Maleficarum. Πλέον γνωρίζετε και από πού πήρε το όνομά της αυτή η (μέτρια) κυκλοφορία..

Poveglia, η στοιχειωμένη νήσος

Απόψε έχουμε πανσέληνο... Η σελήνη, άρρηκτα δεμένη με θρύλους και περίεργες ιστορίες από τη μυθολογία, φανέρωνε πάντα την απόκρυφη φύση του Κόσμου και του ανθρώπου, και στοίχειωνε το μυαλό και τη φαντασία του... Μία τέτοια ιστορία είναι το αποψινό θέμα του Στύλου, για να υμνήσουμε τη δύναμη και τη μαγεία της πανσέληνου του Σεπτέμβρη.

Η ιστορία μας έχει να κάνει με μία νήσο. Όχι με μία οποιοδήποτε νήσο αλλά ίσως την πιο στοιχειωμένη στον κόσμο, τη μικρή Poveglia που βρίσκεται στη βόρεια Ιταλία, μεταξύ Βενετίας και Λίντο. Την εποχή της Ρωμαικής αυτοκρατορίας, η Poveglia χρησίμευε ως καραντίνα για όσους υπέφεραν από ανίατες ασθένειες ή είχαν χτυπηθεί από την πανώλη.

 Αργότερα, και συγκεκριμένα το 14ο αιώνα, όταν ο Μαύρος Θάνατος ξεκλήριζε σχεδόν το 1/3 του πληθυσμού της Ευρώπης, το νησί μετατράπηκε σε υπαίθριο νεκροτομείο. Η Βενετία, μην έχοντας που να θάψει τα θύματα της πανώλης που αυξάνονταν με γοργούς ρυθμούς και θέλοντας να αποφύγει τη δημιουργία εστιών μόλυνσης, αποφάσισε να μεταφέρει τα πτώματα στο νησί, όπου αργότερα τα έκαιγε. Όταν ωστόσο η ασθένεια απέκτησε τη μορφή πανδημίας και απλώθηκε παντού στην πόλη, μαζί της απλώθηκε και ο πανικός. Οι αρχές, μη μπορώντας να ελέγξουν την κατάσταση, αποφάσισαν να ''εξορίζουν'' στο νησί όσους παρουσίαζαν τα πρώτα συμπτώματα... Έτσι, χιλιάδες άνθρωποι, ανάμεσά τους και παιδιά, μεταφέρονταν με βάρκες στη Poveglia όπου αφήνονταν να πεθάνουν βασανιστικά ανάμεσα σε πτώματα και καμένες σωρούς. Η στάχτη τους αναμείχθηκε με το χώμα και δημιούργησε μία κολλώδη λάσπη που σώζεται μέχρι και σήμερα, ενω οι ακτές του νησιού παραμένουν γεμάτες με απομεινάρια ανθρώπινων οστών.

Η τραγική ιστορία της Poveglia ωστόσο συνεχίστηκε τον 20ο αιώνα. Τη δεκαετία του 1920, χτίστηκε μία ψυχιατρική κλινική που χρησίμευε στο διευθυντή-γιατρό για να κάνει πειράματα σε νέες ιατρικές μεθόδους. Χωρίς τη χρήση αναισθητικού, ο γιατρός εφάρμοζε στους ασθενείς ''πρωτοποριακές'' τεχνικές όπως λοβοτομή με τρυπάνι ή κατσαβίδι... Μετά από χρόνια, άρχισε να παραπονιέται ότι έβλεπε τα φαντάσματα των ανθρώπων που πέθαναν από την πανώλη, τρελάθηκε και αυτοπυροβολήθηκε. Η δεύτερη εκδοχή αναφέρει ότι πήδηξε από το παράθυρο του γραφείου του αλλά πέφτοντας στο έδαφος ήταν ακόμη ζωντανός. Τότε μία σκιά βγήκε από το έδαφος και τον έπνιξε. Από τότε, η κλινική έκλεισε και η είσοδος στο νησί απαγορεύτηκε σε όλους.

Πρίν από μερικά χρόνια, μία ιταλική οικογένεια θέλησε να αγοράσει το νησί και να χτίσει τουριστικά καταλύματα, έτσι ζήτησε άδεια από τις αρχές για να το επισκεφτεί. Μετά την επίσκεψή τους όμως δήλωσαν ότι αποσύρουν την πρότασή τους. Όταν δημοσιογράφοι τους ζήτησαν να σχολιάσουν το λόγο, αρνήθηκαν να κάνουν δηλώσεις. Αργότερα μαθεύτηκε ότι μετά την επιστροφή τους από το νησί πήγαν κατευθείαν στο νοσοκομείο, καθώς στο πρόσωπο της κόρης τους υπήρχε μία πληγή που χρειάστηκε 20 ράμματα για να κλείσει... Παρά τις ρητές απαγορεύσεις της αστυνομίας, ορισμένοι ντόπιοι έχουν κατάφερει κατά καιρούς να αποβιβαστούν στην Poveglia. Όλοι τους δήλωσαν ότι ήθελαν να φύγουν οσο το δυνατόν γρηγορότερα: η ατμόσφαιρα ήταν αποπνικτική, ο αέρας μύριζε και υπήρχε μία αφιλόξενη και απειλητική αίσθηση παντού γύρω. Κάποιοι μάλιστα είπαν ότι άκουσαν μακρινές φωνές και κλάματα. Οι ψαράδες της περιοχής έχουν σταματήσει να ψαρεύουν κοντά στο νησί και έχουν αναφέρει στις αρχές ότι πολλές φορές τη νύχτα βλέπουν φώτα από μακριά...

Σήμερα, η Poveglia παραμένει ακατοίκητη. Mόνο ένα μικρό τμήμα της χρησιμοποιείται για καλλιέργεια αμπελώνων με ειδική άδεια.